Connect with us

Bakım-Onarım

Asenkron motorlarda meydana gelebilecek mekanik arızalar

Yayın Tarihi:

Asenkron motorlar genel olarak stator, rotor, mil, gövde, yataklar, kapaklar, pervane, muhafaza taşı, aktarma organları gibi mekanik parçalardan oluşur. Bu parçalarda meydana gelebilecek arızaları ve motorun verimine etkilediği durumları inceleyelim.

 

Asenkron motorlar genel olarak stator, rotor, mil, gövde, yataklar, kapaklar, pervane, muhafaza taşı ve aktarma organları gibi mekanik parçalardan oluşur.

 

► Rotor Dengesizliği (Balanssızlık)

Rotorun makine içinde bir ağırlık merkezi vardır. Eğer bu ağırlık merkezi rotorun dönme merkezinde değilse rotor dengesiz döner. Rotorun dengesiz dönmesi de rotorun yataklarına dengesiz kuvvetlerin etkimesine sebep olur. Bu arızanın statik ve dinamik olmak üzere iki tipi vardır. Bu tür bir arıza, rotoru dengeleme yöntemleriyle azaltılabilir. Bir balans makinasına rotor yerleştirilir ve balans ayarı yapılır. Rotorun belirli açılarla belirli noktalarına ağırlıklar konularak ve titreşimleri ölçülerek rotorun denge ayarı yapılır.

 

► Eksenel Kaçıklık

Eksenel kaçıklık arızası asenkron motorlarda en çok meydana gelen arıza türlerinden biridir. Eksenel kaçıklık belirli sebeplerden oluşabilir;

► Rotorun stator içinde düzgün yerleştirilememesi

► Rotor dengesizliğinden dolayı rotor milinin bükülmesi

► Rulman yataklarının zayıf olması

► Stator ve rotor yüzeylerinin silindirik olmaması

vb. durumlarda eksenel kaçıklık meydana gelebilir.

 

Motorda bir mekanik arıza meydana gelmeye başladığında stator ile rotor arasındaki hava aralığı değişmeye başlar.  Sağlam bir motorda stator, rotor ve dönüş merkezi aynı eksen üzerindedir. Stator ve rotorun teoride olması gereken belirli bir eksenleri vardır ki bu eksenlerde stator ve rotor arasındaki hava aralığı her yerde aynıdır.  Eksenden kaçıklık stator ile rotor arasında dengesiz hava aralığı olarak tanımlanabilir. Yani eksenel kaçıklık arızasında rotor, stator merkezinden uzaklaşırak başka bir tarafa doğru daha çok yaklaşır. Stator sargılarına uygulanan elektrik enerjisi, manyetik akı şeklinde hava aralığı üzerinden rotora geçer ve mekanik enerjiye dönüşür. Dolayısıyla hava aralığında meydana gelecek en ufak bir değişiklik bile enerjinin statordan rotora geçişini değiştirir. Bu sebeple motor verimsiz çalışır.

 

Bu arıza türü de statik ve dinamik eksenel kaçıklık olmak üzere ikiye ayrılır. Statik eksenel kaçıklık da rotor, stator ekseninden farklı bir yerde ancak yine kendi ekseninde döndüğü durumdur. Dinamik eksenel kaçıklık ise rotor, statorun dönme ekseninde döner ama bu sefer kendi ekseninde dönmediği durum olarak nitelendirilir.

 

Statik eksenden kaçıklığa stator nüvesinin ovalliği, rotor konumunun yanlış konumlandırılması veya balans ayarsızlığı neden olabilmektedir. Motor üreticileri tarafından müsaade edilebilir eksenden kaçıklık oranı %5’i geçmemelidir. Eğer motorda eksenel kaçıklık varsa motor verimsiz çalışır. Eksenel kaçıklık bazen usta elemanlar tarafından hemen anlaşılabilir, bazen de anlaşılamaz ve bilmeden motorumuzu verimsiz çalıştırırız. Eğer kestirimci bakım ve motor durum izleme teknolojisi kullanılırsa bu durum önceden tespit edilebilir, eksenel kaçıklığın ileride oluşacak ve oluşturacak arızalarına da bir nevi engel oluruz.

 

MCM (Motor Condition Monitoring), 3 fazlı ve şebekeden ya da bir frekans çevirici üzerinden beslenen (Y – Δ, Soft Starter, DOL,VSD), senkron ve asenkron motorlarla  ve fan, pompa, kompresör, konveyör gibi elektrik motorları ile sürülen ekipmanları sürekli izleyen, mevcut ve gelişen arızaları aylar öncesinden tespit eden, bir arıza erken uyarı sistemidir. MCM hem mekanik (balanssızlık, eksenel kaçıklık, rulman, vb.) hem de elektriksel arızaları (sargı gevşekliği, kısa devre, vb.) tespit eder. Aynı zamanda RMS gerilim, RMS akım, güç faktörü, harmonik distorsiyon gibi elektriksel parametreleri de hesaplar, veri tabanına kaydeder.

 

► Rulman Arızaları

Rulmanlar elektrik motorlarının kalbidir. Rulmanlarda meydana gelen arızalar motordaki sürtünme kayıplarını doğrudan etkiler. Bu da verime doğrudan etki eder. Çünkü mekanik gücün en az sürtünmeyle aktarılması gerekir. Yetersiz veya fazla yağlama, aşırı yük, aşırı dönüş hızı, küçük iç boşluğunun fazlalığı, döküntü, kir veya su girişi, yatak hassasiyetinin yetersizliği, balanssızlık, kaplin ayarı veya eksenel kaçıklık gibi nedenlerden dolayı rulman arızaları meydana gelebilir.

 

Rulmanlarda meydana gelen arızalar motordaki sürtünme kayıplarını doğrudan etkiler. Bu da verime doğrudan etki eder. Çünkü mekanik gücün en az sürtünmeyle aktarılması gerekir. Rulmanda meydana gelebilecek bir arıza önceden tespit edilip önlemi alınırsa motor daha verimli çalışır.

 

 

Avrupa’da yapılan bir araştırmaya göre; elektrik motorlarındaki rulmanların %34’ünün ömrünü tamamladığı ortaya çıkmıştır. Geri kalanlar ise bu saydığımız nedenlerden dolayı erken değiştirilmiştir.Rulman arızalarını önlemek için;

► Kestirimci bakım ve durum izleme yapılmalı

► Kaliteli rulmanlar ve gres yağı kullanılmalı,

► Rulmanın montajı ve demontajı hatasız yapılmalı,

► Temizliğin, sızdırmazlığın iyi olması,

► Aktarma elemanı ve balans ayarının doğru yapılması gerekir.

► Aktarma Organları Arızaları

Mekanik gücün motordan işi yapacak makineye en verimli şekilde ve en az kayıpla aktarılması gerekir. Bu olay aktarma organları ile yapılır. Bu aktarma organlarından bazılarını sayacak olursak; kaplin, kasnak kayış sistemi ve redüktör olabilir.

► Kaplin: İki makinenin milini birbirini bağlayan elemandır. İki mil arasında kaplin sayesinde mekanik güç aktarılır. Uygulamaya göre birçok kaplin çeşidi vardır.  Kaplin ayarından kaynaklanan arızalar meydana gelebilir. Özellikle mekanik güç aktarımı esnasında kaplin ayarı doğru yapılmalıdır.

 

 

► Redüktör: Elektrik motorlarının yüksek dönüş hızlarını makineler için gerekli olan dönüş hızlarına düşürmek için tasarlanan kapalı dişli sistemlerdir. Titreşimsiz, yüksek verimli ve dayanıklı bir aktarma organı olan redüktörler motor ile aynı dövdeye monte edilir. Mekanik enerji aktarımı kendiliğinden yağlanan dişlerle sağlanır.

 

► Kayış Kasnak Sistemi: Kasnaklar, iki mil arasında kayışlar yardımıyla hareket ve kuvvet iletirler. Bu şekilde mekanik enerji iletilir.

 

Aktarma organlarında meydana gelen her türlü balans bozukluğu, eksensel ve paralel kaçıklık motorun verimini azaltır ve yüksek maliyetli kazalara neden olur. Aynı zamanda rulmanların, kaplin ve kasnak-kayış sisteminin de ömrünü azaltır. Aktarma organının görevini en doğru ve hatasız bir şekilde yapmalıdır ki bu durum verimi doğrudan etkiler. Kayış kasnakla tahrik edilen uygulamalarda sistem verimini düşüren diğer bir unsur da kayıştaki gerginliğinin doğru ayarlanamamasıdır.

 

 

Kayış gerginliğinin gereğinden az veya fazla olması motorun verimini olumsuz yönde etkiler. Bunun için motorun sürekli olarak izlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

 

Kayış gerginliği azaldıkça verim de azalır. Bunu önlemek için kayış gerginliğinin periyodik olarak kontrol edilmesi gerekir. Ayrıca kayışların doğru gerginlik seviyesinin tespit edilmesi de zor bir durumdur.  Senkron ya da dişli-tırtıllı kayış kullanılması, verimi daha da arttırır. Bununla beraber gürültülü çalışır ve yükteki titreşimleri motora iletir.

 

Kaplin dişlerinde, kaplin lastiklerinde veya kaplin yuvasında aşınmalar görülebilir. Bunun için belirli sürelerle kaplinlerin kontrollerinin yapılması gerekir. Redüktörlerde ise yağın azalmasıyla birlikte diş aşınması veya sıkışması, yağ kaçırma, aşırı ve dengesiz yüklenmeler nedeniyle ısınma ve yanma görülebilir.

 

MCM (Motor Condition Monitoring), motorun durumunu izlerken size periyodik olur bu şekilde raporlar verir. Raporda hem elektriksel hem de mekaniksel arızaların tespitini ve çözüm yöntemlerini söyler. Örnek rapor almak için tıklayınız.

 

► Diğer Arızalar

► Milde aşırı, ani ve büyük yüklenmeler ya da mekanik zorlanmalar nedeniyle mil burulması veya kırılması olabilir. Bilye yatağının aşınması, mil kama yuvasının veya kamanın bozulması, motor bakım ve onarımları esnasında mil başının şişmesi, mil çapının iletilecek güce uygun olmaması gibi nedenlerden motor milinde arızalar meydana gelir. Ancak bu tür arızalar nadir rastlanmaktadır. Bu durumda motor mili değiştirilmelidir.

► Motor milinin uzun süreli, aşırı ısınması sonucu soğutucu pervane göbeği ( mile temas yüzeyi ) eriyerek bollaşır. Bakım ve onarımlar sırasında veya mekanik darbelerden kaynaklanan, soğutucu pervane gövde veya kanatçıklarında çatlama veya kırılma gibi sebeplerden dolayı rotor balansı bozulabilir.

► Motor kapaklarında bulunan yatak yuvalarının aşırı aşınması sonucu yataklar boşluk yapar ve dönme esnasında tam verim alınamaz. Kapağın gövde ile birleşme yüzeylerinde yine aşınma sonucu eşit hava aralığı bozulur veya rotor statora sürter. Motor bakım ve onarımları esnasında kapaklarda çatlama, kırılma sonucunda rotorda balans bozukluğu oluşur.

 

Endüstriyel işletmelerde motorların düzenli izlenmesi ve durumlarının takip edilmesi olası bir arızaya karşı önlem alınmasını sağlar. Böylece hem sistemin güvenli çalışılması hem de bakım maliyetlerinin azaltılması sağlanır.

 

Sonuç

Elektrik motorlarının izlenmesi ve kestirimci bakımın önemi her geçen gün giderek artmaktadır. Elektrik motorlarının elektriksel ve mekaniksel kısımlarında meydana gelen anormal durumların önceden tespiti endüstriyel tesislerin güvenli çalışması ve ekonomik kayıplarının azaltılması açısından oldukça önemlidir. Arızaların erken tespiti için kullanılan yöntemler işletme güvenliğini artırırken aynı zamanda bakım maliyetlerini de düşürmektedir. Bu sebeple elektrik motorlarında durum izleme ve hata teşhisi için birçok yöntem başarılı bir şekilde kullanılmaktadır.

 

Bakım-Onarım

Hidroser beş yeni HOSE DOCTOR aracıyla Türkiye yollarında

Yayın Tarihi:

Hareket ve kontrol teknolojilerinde dünya lideri Parker Hannifin, Hidroser’in dünya genelindeki 1100’den fazla HOSE DOCTOR® gezici hortum değiştirme aracına Türkiye’de beş yenisini eklendiğini duyurdu. Hidroser’in İzmir, İzmit ve Adana’da hizmet verdiği ParkerStore’larını ve bağımsız olarak İstanbul’daki genel merkezlerini destekleyecek olan bu HOSE DOCTOR® araçları, Türkiye’deki HOSE DOCTOR® sayısını yediye ulaştırdı.

Parker, HOSE DOCTOR® gezici hortum değiştirme aracı konseptini, çeşitli sektörlerdeki müşterilerinin tesislerine kadar giderek, Parker standartlarına göre preslenmiş hortumlar ile anında ve yerinde hortum değişimi sağlayan bir acil bakım aracı olarak geliştirdi. HOSE DOCTOR®, arıza kaynaklı duruşları minimuma indirerek müşterilerinin zaman ve maliyetten tasarruf etmesini sağlar. Özellikle İngiltere’deki Parker distribütörleri tarafından yoğun talep gören HOSE DOCTOR® gezici hortum değişimi aracının, ParkerStore’ları mevcut ve yeni müşteriler ve geçen sene hortum satışlarında %18 oranında artış sağlaması ile desteklediği gözleniyor.

1991 yılında kurulan, Parker Türkiye’nin Premier Hidrolik Distribütörü ve İstanbul’un köklü firmaları arasında yer alan Hidroser, 26 yılı aşkın bir süredir müşteri odaklı bakış açısı ile, hidrolik ürün ve sistem çözümleri sunmanın yanı sıra, hidrolik ürünler ve sistemler konusunda yıllar içinde biriktirdikleri bilgi ve tecrübelerini sektördeki iş ortaklarına aktarmaya ve destek vermeye devam etmektedir. 2007 senesinde Parker Türkiye’nin kuruluşu ile başlayan iş birliği sayesinde Hidroser, Parker Premier Hidrolik Distribütörü olmuş ve müşterilerine hidrolik güç ünitesi, hidrolik bloklar, komple hidrolik sistem çözümleri ve Parker’ın geniş ürün yelpazesini sunmaya devam etmiştir. Türkiye’nin çeşitli illerinde bulunan altı ParkerStore’u, montajlı hortum atölyeleri ve HOSE DOCTOR® gezici hortum değiştirme araçları sayesinde Hidroser, müşterilerine ve iş ortaklarına yerel katma değerli hizmetler sunmaya devam etmektedir.

Devamını Oku

Bakım-Onarım

Bosch Rexroth’tan ‘dev köstebekler’e servis hizmeti

Yayın Tarihi:

Bosch Rexroth’un yetkilendirilmiş uzmanları, ‘dev köstebek’ olarak adlandırılan ve çeşitli toprak veya kaya tabakalarında dairesel kesit çizerek kazmaya yarayan Tünel Sondaj Makineleri’ne servis hizmeti veriyor.

Madencilik ve inşaat sektöründe yeraltı yapılarının önemi, teknolojik gelişmelere paralel olarak gün geçtikçe artıyor. Özellikle yerleşim merkezleri ve büyük şehirlerde elektrik, su, kanalizasyon, telefon, doğalgaz ve metro tünelleri gibi yapıların açılması sırasında, çevreye ve yer üstünde yapılara zarar vermemesi için kullanılacak kazı yönteminin seçimi son derece önem taşıyor.

Bu noktada, çeşitli toprak veya kaya tabakalarını dairesel kesit çizerek kazmaya yarayan Tünel Sondaj Makineleri (Tunel Boring Machine- TBM) ideal çözüm olarak karşımıza çıkıyor. Dev köstebek olarak da adlandırılan bu makinelerle genellikle çapı 1 metreden büyük tüneller veya kanallar sondajlama, delme ve patlatma yöntemlerine göre çok daha hızlı yapılabiliyor. Sert kayalardan kumlara kadar her türlü maddeye sondaj yapabilen bu makineler, kurulumu ve taşıma maliyeti yüksek olmalarına rağmen günümüz tünellerinde yoğun olarak tercih ediliyor.

Hidrolik olarak tahrik edilen TBM’lerde kesici döner kafa, kazılan toprağın tahliyesini sağlayan konveyör sistemi, makinenin toprak içerisinde ilerlemesini sağlayan itme silindirleri ve bütün yardımcı hareketler dünyadaki lider TBM üreticileri tarafından, operasyonlarının güvenliği ve verimliliğini sağlamak için Bosch Rexroth tahrik ve kontrol teknolojilerini kullanarak çalışıyor. TBM’ler için iklim ve çalışma ortamı nasıl olursa olsun fonksiyonların sorunsuz çalışması önem taşıyor. Bu makinelerin uzun ömürlü olması ve tünel açma esnasında plansız beklemeler yaşatmaması, köstebeğin kalbini oluşturan hidrolik ekipmanların düzenli olarak kontrol edilmesine ve yapılan bakımlarının konusunda tecrübeli mühendisler tarafından yapılmasına bağlı bulunuyor.

Türkiye’de yüksek kaliteli orijinal ürünler kullanılarak, yetkilendirilmiş Bosch Rexroth Servis Departmanı tarafından yapılan tamir ve bakımlar, Bosch Rexroth garantisi altında bulunuyor. Siz işinize odaklanırken Bosch Rexroth’un uzman mühendisleri, son teknolojilerle sistemin verimliliğini artıracak düzenli kontrolleri gerçekleştiriyor.
Bosch Rexroth’un farklı alanlarda dikkat çeken teknoloji ve çözümleri şöyle:

Sürücüsüz inşaat araçları
Tamamen sürücüsüz şekilde dolaşabilen inşaat araçları akla bilim kurgu filmlerini getiriyor. Finlandiya’ya bulunan Tampere Teknoloji Üniversitesi’nde, bu hayal gerçeğe dönüştürüldü bile. Tam otomatik tekerlekli yükleyici, hareketlerini bu amaç için özel olarak üretilmiş bir test şeridi etrafında yapıyor. Bu araçta bulunan hidroliklerin ve elektroniklerin çoğu Rexroth bileşenlerinden oluşuyor. Bilim insanları bu test şeridi üzerinde aracın farklı yol koşullarındaki davranışlarını incelerken, bir yandan da emisyonlarını ölçüyor.

Her gel-git seviyesine uygun köprü
İş çıkış saati geldi mi neredeyse 6.000 araç Dubai Koyu’nda dubalar üzerinde yüzen bir köprüden geçiyor. Trafiğin köprü üzerinden her zaman güvenli bir şekilde akmasını sağlamak için, Rexroth tarafından üretilen elektronik kontrollü hidrolik gelgitsel denkleştirme sistemi, su seviyesine uyum sağlanması amacıyla giriş rampalarını yükseltip alçaltıyor. Şehri, çevresindeki bölgelere bağlayan toplamda 22 metre genişliğe ve 365 metre uzunluğa sahip altı şeritli yol, Dubai Koyu’nun üzerinden geçiyor. Özelliklede en yoğun saatlerde, bu köprü şehrin içindeki ve çevresindeki trafiği rahatlatıyor. Birkaç yıl sonra bu yüzen geçici konseptin yerine daha büyük, kalıcı bir köprü yerleştirilmesi planlanıyor.

Bosch Rexroth yana yatırma teknolojisiyle hızlı ve güvenli yolculuk
Tampere Üniversitesi ve Bosch Rexroth tarafından geliştirilen dijital hidrolik yana yatırma teknolojisi, Finlandiya’daki hızlı trenlerin gelecekte virajlı yolları daha hızlı ve daha güvenli bir şekilde kat edebilmesini sağlayacak. Eğme manevraları dijital olarak kontrol edilecek ve komponentlerin işlevsel güvenirlikleri de otomatik olarak izlenecek. Sistem, 18 Pendolino hızlı trenlerin operasyonel güvenilirliğini ve enerji tüketimini de optimize ediyor. Yazılım tabanlı durum izleme sistemi sayesinde, komponentler erken bir zamanda yenileriyle değiştiriliyor ve trenlerin gerçek trafikteki güvenliği ve konforu artıyor.

Konteynerleri hareket ettirmek adeta çocuk oyuncağı
Terex Port Solutions tarafından üretilen Terex® Gottwald otomatik güdümlü araçlara yönelik hassas hidrolik direksiyon sistemi için, Rexroth tarafından geliştirilen ölçeklenebilir ve programlanabilir HNC100-3x eksenel kontrolü tercih edildi. Konteynerleri liman çevresinde hareket ettirerek 70 tona kadar olan yükleri rıhtım ve depolama alanları arasında tamamen sürücüsüz bir şekilde taşıyan araçlarda akslar belirtilen dönüş açısını yanılmaksızın tahmin ederken, merkezi PLC ile kurulan iletişim de hızlı ve hatasız şekilde gerçekleşiyor.

Devamını Oku
Advertisement

Trendler